Blog

Dziedziczenie praw autorskich osobistych i majątkowych

Prawo autorskie stanowi swego rodzaju niezwykłą gałęzią prawa własności intelektualnej regulującą zagadnienia związane z autorstwem utworów, przenoszeniem praw związanych z utworami, szczególnymi prawami i obowiązkami twórców, wydawców i osób trzecich korzystających z utworów. Przedmiotem regulacji prawa autorskiego jest także dziedziczenie praw autorskich osobistych i majątkowych związanych z utworem. W dzisiejszym wpisie przybliżę szczególne unormowania odnoszące się do kwestii możliwości oraz zasad dziedziczenia autorskich praw osobistych oraz praw majątkowych.

Dziedziczenie praw autorskich osobistych i majątkowych

Zasadą jest, że prawa i obowiązki zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Kodeks cywilny w tej kwestii jest zbiorem ogólnych reguł dotyczących dziedziczenia. Skoro zasady te są ogólne, bardzo szerokie, to inne przepisy prawa mogą je uszczegóławiać (modyfikować) i w tym aspekcie być wiążące, zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generali (łac. prawo bardziej szczegółowe uchyla prawo ogólniejsze). Takim prawem lex specialis w stosunku do zasad dziedziczenia określonych w Kodeksie cywilnym, jeśli chodzi o prawa autorskie, są przepisy Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z art. 41 ww. ustawy, autorskie prawa majątkowe mogą przejść na inne osoby w drodze dziedziczenia lub na podstawie umowy. Przedmiotem dzisiejszego zainteresowania będzie pierwsza część jednostki redakcyjnej i wniosek, jaki się nasuwa po jej analizie. Otóż przedmiotem dziedziczenia mogą być autorskie prawa majątkowe.

Dziedziczenie praw autorskich majątkowych

Korzyści majątkowe, w postaci praw oraz obowiązków zmarłego, dziedziczy się z chwilą śmierci. O spadkach na łamach kancelaryjnego bloga pisaliśmy już wiele razy. Przypomnieć jednak trzeba, że spadek zgodnie z ustawą przypada spadkobiercom w częściach równych, przy czym prawo cywilne precyzuje przypadki, w których jakaś osoba może uzyskać większą część spadku (na przykład małżonek zmarłego, który w zbiegu dziedziczenia ze zstępnymi spadkodawcy nie może otrzymać mniej niż ¼ spadku). Tak zwany „łańcuch dziedziczenia”, zgodnie z Kodeksem cywilnym, zamyka Skarb Państwa. Innymi słowy, gdy wyczerpie się już ustawowy katalog powołanych do spadku, to ostatnim spadkobiercą zostanie Skarb Państwa. Powyższa regulacja nie obejmuje oczywiście sytuacji, gdy istnieje w sprawie testament. Wówczas spadkodawca może swobodnie rozporządzić swoim majątkiem.

Inną konstrukcję przewidują przepisy prawa autorskiego i praw pokrewnych. Zakładają one bowiem, że na końcu łańcucha dziedziczenia znajdują się współtwórcy utworu, a nie Skarb Państwa. Dziedziczą oni w częściach odpowiadających wielkościom ich udziałów. Jeżeli oni nie żyją, to prawa te przejdą na ich następców prawnych.

W modelowej sytuacji, gdy spadkobierca jest jeden, to przypadnie mu całość praw i obowiązków twórcy (uprawnionego). On sam wstąpi we wszelkie prawa i obowiązki spadkodawcy. Praktyka pokazuje jednak, że uprawnionych do spadku zazwyczaj jest więcej. Prowadzi to do sytuacji, w której prawa i obowiązki należy podzielić pomiędzy spadkobierców.

Najczęstszym sposobem „rozdzielenia” autorskich praw majątkowych jest przeniesienie utworu na jednego spadkobiercę z obowiązkiem spłaty pozostałych. Oznacza to, że jeden ze spadkobierców staje się wyłącznie uprawnionym z zakresu majątkowych praw autorskich do utworu. Pozostali otrzymują z tego tytułu „rekompensatę” pieniężną.

Należy jeszcze wspomnieć o tym, że jeśli spadkodawca był uprawniony do utworu, który był – przykładowo – przedmiotem umowy licencyjnej, to spadkobierca „wstępuje” w miejsce strony umowy licencyjnej. Analogicznie, jeśli z utworem związany był pewien obowiązek, to spadkobierca powinien ponosić stosowne obciążenia z tym obowiązkiem związane.

Dziedziczenie autorskich praw osobistych

Odpowiedź nie będzie długa – autorskich praw osobistych nie dziedziczy się. Ustawodawca stworzył bowiem następującą fikcję prawną: autorskie prawa osobiste nie wygasają z chwilą śmierci twórcy, lecz istnieją nadal i przysługują mu po jego śmierci.

Należy niemniej zwrócić uwagę na jedną istotną okoliczność. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych przewiduje swoistą regulację dotyczącą dochodzenia roszczeń z tytułu naruszenia autorskich praw osobistych po śmierci twórcy.  Jeżeli twórca nie wyraził innej woli, po jego śmierci z powództwem o ochronę autorskich praw osobistych zmarłego może wystąpić małżonek. W jego braku mogą to uczynić kolejno: zstępni, rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa. Ustawodawca precyzuje zarazem, że jeżeli twórca nie wyraził innej woli, osoby wskazane w poprzednim zdaniu są uprawnione w tej samej kolejności do wykonywania autorskich praw osobistych zmarłego twórcy.

Podsumowanie

Jak zatem wygląda dziedziczenie praw autorskich osobistych i majątkowych? Spadkobiercy uprawnionego z tytułu praw autorskich majątkowych wstępują w jego prawa i obowiązki i mogą rozporządzać tymi prawami. Nie uzyskują oni jendak dostępu do jego autorskich praw osobistych, które nie są zbywalne oraz nie są dziedziczne. Nie można mówić także o wygaśnięciu praw autorskich osobistych. Ta specyficzna więź autora z utworem jest bowiem nieograniczona w czasie i nie podlega zrzeczeniu się lub zbyciu. W praktyce jest ona oczywiście z upływem czasu coraz słabsza, co powoduje swoiste powolne wymieranie autorskich praw osobistych.

Prawnicy Kancelarii TMH doradzają Klientom w przedmiocie obrotu autorskimi prawami majątkowymi. Wskazują, jakie działania należy podjąć, aby należycie uchronić również autorskie prawa osobiste. Adwokaci i radcowie prawni z Kancelarii TMH służą radą w sprawach spadkowych, których przedmiotem są lub mogą być autorskie prawa majątkowe. Biorą oni także udział w postępowaniach sądowych w sprawach o dział spadku albo stwierdzenie nabycia spadku.

Andrzej Polak – prawnik Kancelarii TMH

Kontakt
Podane przez Państwa dane osobowe przetwarzane będą w celu i w zakresie niezbędnym do udzielenia odpowiedzi na przesłane zapytanie. Podstawą prawną przetwarzania jest w tym przypadku art. 6 ust. 1 lit. f RODO, czyli prawnie uzasadniony interes administratora w postaci kontaktu biznesowego z użytkownikami strony. Udostępnienie przez Państwa danych jest dobrowolne, jednakże jest ono niezbędne do udzielenia odpowiedzi na pytanie. Więcej informacji na temat przetwarzania Państwa danych osobowych przez Kancelarię TMH zawarto w Polityce prywatności.

Kancelaria Prawna TMH

ul. Dominikańska 1A
35-077 Rzeszów

Tel: (17) 307 07 66

Rynek Dębnicki 6/3
30‑319 Kraków

Tel: (12) 307 09 88

Ocena Google
5.0
Na podstawie 77 recenzji
×