+48 17 307 07 66
Blog

Wyłączenie wspólnika ze spółki z o.o. krok po kroku

30 października 2019


Na blogu poruszany był już problem związany z wyłączeniem wspólnika a likwidacją spółki – jakie korzyści i wady niosą te rozwiązania, dzisiaj natomiast poddany zostanie analizie temat samego wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. oraz jak przebiega ta procedura krok po kroku.


Ważne przyczyny wyłączenia wspólnika.


Na pierwszy rzut oka redakcja przepisu stanowiącego podstawę prawną wyłączenia wspólnika (art. 266 KSH) pozwala wyodrębnić trzy przesłanki wyłączenia wspólnika. Po pierwsze, muszą zachodzić „ważne przyczyny” dotyczące wspólnika, po drugie z pozwem o wyłączenie muszą wystąpić wszyscy pozostali wspólnicy, a po trzecie, ich udziały muszą stanowić więcej niż połowę kapitału zakładowego, z tym wyjątkiem, że umowa spółki może przewidywać możliwość wystąpienia z tym żądaniem także mniejszej liczbie wspólników.


O tyle o ile z dwoma dalszymi przesłankami w przedmiocie interpretacji nie ma większych problemów, albo nie są to na tyle doniosłe kwestie, o tyle nieostre pojęcie „ważnych przyczyn” zasługuje w tym miejscu na szczególną uwagę.


Orzecznictwo wypracowało w tym zakresie już bogate orzecznictwo. Zauważa się, że ważną przyczyną wyłączenia może być niemożność bezkonfliktowego współdziałania we wspólnikiem, brak zaufania do wspólnika, paraliżowanie prac zgromadzenia (niemożność podejmowania uchwał np. z uwagi na nieobecność wspólnika), nadużywanie prawa kontroli, działalność konkurencyjna, działanie na szkodę spółki. Natomiast istotne jest, że samo istnienie konfliktu pomiędzy stronami nie stanowi jeszcze samoistnej podstawy do wyłączenia wspólnika, jeżeli nie prowadzi do działania na szkodę spółki, nie paraliżuje jej prac, czy nie narusza jej istotnych interesów.


Jak wyłączyć wspólnika ze spółki z o.o. krok po kroku?


Procedura wyłączenia wspólnika ze spółki z o.o. opiera się na wystąpieniu do właściwego sądu gospodarczego z żądaniem zawartym w pozwie, gdyż z regulacji ogólnych postępowania cywilnego wynika, że jest to sprawa cywilna, a po drugie dlatego, że jest to przykład sporu cywilnego (korporacyjnego), a więc właściwym trybem do rozpatrzenia tej sprawy będzie proces. Sądem właściwym do złożenia pozwu będzie sąd gospodarczy właściwy ze względu na siedzibę spółki.


Zasadą jest (z możliwą modyfikacją w treści umowy spółki), że wszyscy wspólnicy muszą wystąpić z pozwem o wyłączenie wspólnika. Co to oznacza? Okoliczność, że wymogiem formalnym dla sprawy wyłączenia wspólnika będzie współuczestnictwo konieczne po stronie powodowej. Pozornie może się jednak wydawać, że brak postanowienia umownego przekreśla zupełnie możliwość wyłączenia wspólnika, przy jednoczesnym braku akceptacji takiego pomysłu przez wszystkich pozostałych wspólników. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, żeby powództwo o wyłączenie wspólnika rozszerzyć także na tego wspólnika niechętnego wykluczeniu opierając to na pozornej przesłance „ważnej przyczyny”. Wtedy formalne wymogi pisma zostaną spełnione, a sąd po prostu oddali powództwo w części wspólnika pozwanego dla zadośćuczynienia kwestiom formalnym pozwu.


Kolejną istotną kwestią jest wskazanie przez kogo przejęte będą udziały wyłączanego wspólnika, jednakże to do oceny sądu należy ustalenie wysokości ceny oraz terminu wykupu udziałów, uwzględniając przy tym rzeczywistą wartość przejmowanych udziałów według stanu na dzień doręczenia pozwu. Generalnie chodzi o to, aby wycenić udziały po wartości rynkowej, którą można by uzyskać sprzedając udziały z wolnej ręki. Wartość aktywów, czy też możliwość wywierania wpływu na spółką stanowią przy tym pewną pomoc przy określeniu tej wartości.


Pozostałe ważne zagadnienia związane z procedurą wyłączenia wspólnika.


Co niezwykle istotne to fakt, że wyrok sądu w przedmiocie wyłączenia wspólnika zastępuje umowę sprzedaży udziałów (nosi cechy „przymusowego wykupu”), przez co przejęcie udziałów odbywa się bez złożenia oświadczeń co do przejmowanych udziałów przez wspólnika wyłączanego. Kolejnym aspektem w sprawach o wyłączenie wspólnika jest to, że wspólnika uważa się za wyłączonego już z chwilą doręczenia mu odpisu pozwu (mimo uprawomocnienia się wyroku w innej dacie), jednakże przejście udziałów na podmiot przejmujący jest skuteczne wobec spółki od chwili, gdy dowiedziała się o tym fakcie (gdy otrzyma zawiadomienie o przeniesieniu udziałów wraz z jego dowodem), a więc bazując na zasadach ogólnych.


Wyrok sądu w zakresie wyłączenia wspólnika może stać się również bezskuteczny, jeżeli po upływie ustanowionego przez sąd terminu nabywca nie wykupi za zasądzoną cenę wraz z odsetkami (liczonymi od dnia doręczenia pozwu) udziałów wspólnika wyłączonego. Jeżeli zaś orzeczenie stało się bezskuteczne z przyczyn leżących po stronie wspólników (powodów), to wspólnik pozwany może żądać naprawienia szkody od pozostałych wspólników na zasadach ogólnych.


Równie istotne co do skutku wstecznego wyłączenia wspólnika jest to, że wyłączenie nie ma wpływu na czynności podejmowane przez wspólnika od momentu doręczenia mu odpisu pozwu, do momentu uprawomocnienia się wyroku, a to oznacza, że nie ma prawnych podstaw do zaskarżenia uchwał podjętych przy udziale wyłączanego wspólnika wyłącznie z tego względu, że toczy się przeciwko niemu postępowanie o wyłączenie, z wyjątkiem regulacji związanej z zabezpieczeniem powództwa, która omówiona zostanie niżej.


Dopuszczalność zabezpieczenia powództwa.


Przepisy prawa handlowego dopuszczają możliwość zabezpieczenia powództwa w zakresie wyłączenia wspólnika, a to poprzez zawieszenie wspólnika w wykonywaniu jego praw udziałowych w spółce, z ważnych powodów. Zabezpieczenie o tej treści jest o tyle doniosłym instrumentem prawnym, że wywiera trwałe i nieodwracalne skutki prawne nawet w sytuacji, gdyby powództwo zostało oddalone. Oznacza to chociażby skuteczność uchwał podjętych w czasie zawieszenia wspólnika. W tym wypadku ustawodawca, poprzez rygorystyczne podejście do powodów zabezpieczenia powództwa (dookreślenie „ważne”) przyczyny pozwalające na dokonania zabezpieczenia uznał za wyjątkowo szczególne. Przyjmuje się, że jest to chociażby trwały konflikt wspólników prowadzący do paraliżu funkcjonowania spółki. Zabezpieczenie może polegać na zawieszeniu wszystkich, bądź tylko niektórych praw udziałowych w spółce. O jego zakresie decyduje ostatecznie sąd, mając na uwadze związanie granicami zabezpieczenia. Warto na koniec zauważyć, że sądy z wyjątkową ostrożnością podchodzą do udzielania zabezpieczeń w tym zakresie.


Jeżeli zainteresował Państwa opisany wyżej temat, zapraszamy do kontaktu z Kancelarią (tel: +48 17 307 07 66 e-mail: kancelaria@ktmh.pl).


Andrzej Polak – aplikant radcowski